სუროგაცია საქართველოში: როგორ გაიზარდა ბიზნესი რეგულაციაზე სწრაფად

საქართველოში სუროგაცია თითქმის სამი ათწლეულია კანონიერია. ამ დროის განმავლობაში ქვეყანა უცხოელი წყვილებისთვის ერთ-ერთ მიმზიდველ მიმართულებად იქცა. კომერციული სუროგაცია დაშვებულია, პროცედურის მნიშვნელოვანი ნაწილი კი კერძო კლინიკებს, სააგენტოებსა და მხარეებს შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებებს ეყრდნობა.

თუმცა სფეროსთვის ცალკე, ერთიანი კანონი დღემდე არ არსებობს. სუროგაციასთან დაკავშირებული წესები სხვადასხვა კანონშია გაბნეული ან მეტიც, საერთოდ არ არის დარეგულირებული. მაგალითად, კანონმდებლობა დეტალურად განსაზღვრავს, ვინ ჩაიწერება ბავშვის მშობლად, მაგრამ არ ადგენს სპეციალურ პროცედურას იმ შემთხვევისთვის, თუ განზრახული მშობლები ბავშვს აღარ მიიღებენ.

2023 წელს მთავრობამ ამ სისტემის ძირეულად შეცვლა გადაწყვიტა. ინიციატივის მიხედვით, უცხოელებისთვის სუროგაცია და სხვა რეპროდუქციული სერვისები უნდა შეზღუდულიყო, ხოლო სუროგაცია კომერციული საქმიანობიდან ე.წ. ალტრუისტულ მოდელზე გადასულიყო. მთავრობა რისკებზე, მათ შორის ბავშვთა უფლებებსა და შესაძლო ტრეფიკინგზე საუბრობდა. ბიზნესი კი აცხადებდა, რომ ასეთი ცვლილება საქართველოში ჩამოყალიბებულ რეპროდუქციულ ინდუსტრიას დააზარალებდა.

კანონი 2024 წლის იანვრიდან უნდა ამოქმედებულიყო. თითქმის სამი წლის შემდეგ კი რეფორმა კვლავ არ არის დასრულებული. 2026 წლის ივნისში პარლამენტმა კანონპროექტის განხილვის ვადა კიდევ 90 დღით გაახანგრძლივა.

კანონი არსებობს, მაგრამ ერთიანი სისტემა – არა

საქართველოში სუროგაციის სამართლებრივი საფუძველი 1997 წელს მიღებულმა „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონმა შექმნა. თუმცა მას შემდეგ პარლამენტს სუროგაციის შესახებ ცალკე კანონი არ მიუღია.

დღეს პროცესი რამდენიმე სხვადასხვა სამართლებრივი აქტით რეგულირდება. „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონი ადგენს ხელოვნური განაყოფიერებისა და სუროგაციის ძირითად პირობებს; სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის კანონმდებლობა განსაზღვრავს ბავშვის მშობლების რეგისტრაციას; უცხოელთა სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ კანონი და სპეციალური წესები ეხება ბავშვის საქართველოდან გაყვანას; სამედიცინო პროცედურებთან დაკავშირებულ თანხმობას კი პაციენტის უფლებების კანონმდებლობა არეგულირებს.

ასეთი მოდელი თავისთავად არ ნიშნავს, რომ სფერო საერთოდ დაურეგულირებელია. პირიქით, პროცესის რამდენიმე საკვანძო ეტაპზე საკმაოდ მკაფიო წესები მოქმედებს.

მაგალითად, სუროგაციის შედეგად დაბადებული ბავშვის მშობლებად განზრახული მშობლები რეგისტრირდებიან და არა სუროგატი ქალი. ამისთვის შვილად აყვანის პროცედურა ან სასამართლოს ცალკე გადაწყვეტილება საჭირო არ არის. სუროგატ დედას ბავშვის მშობლად აღიარების უფლება არ აქვს.

უცხოელი მშობლების შემთხვევაში ბავშვი საქართველოს დატოვებას მხოლოდ მას შემდეგ შეძლებს, რაც დაბადების აქტში ორივე მშობლის მონაცემი იქნება მითითებული.

მაგრამ სწორედ აქ ჩნდება მეორე მხარე: კანონმდებლობა საკმაოდ მკაფიოდ აღწერს იმ სცენარს, როდესაც ყველაფერი გეგმის მიხედვით მიდის, თუმცა ნაკლებად მკაფიოა, რა ხდება მაშინ, როდესაც სცენარი იშლება. 

რატომ გახდა საქართველო უცხოელი წყვილებისთვის მიმზიდველი

საქართველოს სუროგაციის ბაზრის მასშტაბის ზუსტი საჯარო სტატისტიკა შეზღუდულია, თუმცა ხელისუფლებისა და კერძო სექტორის მიერ წლების განმავლობაში დასახელებული მონაცემები აჩვენებს, რომ მომსახურების მნიშვნელოვანი ნაწილი უცხოელებზე მოდიოდა.

2023 წელს ჯანდაცვის მინისტრი აცხადებდა, რომ ხუთი წლით ადრე სუროგაციისა და დონაციის გზით დაახლოებით 1,000 დაბადება ფიქსირდებოდა წელიწადში, მოგვიანებით კი ეს მაჩვენებელი 2,000-ს გადასცდა და შემთხვევების უმრავლესობა უცხოელებს უკავშირდებოდა.

რადიო თავისუფლების 2022 წლის მასალაშიც სფეროს წარმომადგენლები ამბობდნენ, რომ სუროგაციისა და დონაციის კლიენტების დიდი უმრავლესობა უცხოელი იყო. უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ საქართველოსადმი ინტერესი კიდევ გაიზარდა, რადგან უკრაინა მანამდე საერთაშორისო სუროგაციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო.

ამას რამდენიმე მიზეზი აქვს. პირველი არის სამართლებრივი გარემო. საქართველოში კომპენსირებული, ანუ კომერციული სუროგაცია დასაშვებია. ბევრ ევროპულ ქვეყანაში კი კომერციული სუროგაცია აკრძალულია, ზოგან კი სუროგაცია საერთოდ არ არის ნებადართული.

მეორე ფაქტორი ბავშვის მშობლობის სამართლებრივად სწრაფი დადგენაა. საქართველოში დაბადების მოწმობაში თავიდანვე განზრახული მშობლები იწერებიან. ეს უცხოელი წყვილებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან მათ ბავშვის საკუთარ ქვეყანაში წასაყვანად სამართლებრივი დოკუმენტები სჭირდებათ.

მესამე ფაქტორია თავად ბაზარი: საქართველოში ჩამოყალიბდა რეპროდუქციული კლინიკების, შუამავალი სააგენტოების, იურისტების, დონორებისა და სუროგატი ქალების ქსელი.

ინდუსტრიის წარმომადგენლები ამას სამედიცინო ტურიზმის ნაწილად განიხილავენ. 2023 წელს ერთ-ერთი რეპროდუქციული კლინიკის ხელმძღვანელი აცხადებდა, რომ უცხოელი პაციენტები საქართველოში არა მხოლოდ სამედიცინო მომსახურებაში, არამედ სასტუმროებში, ტრანსპორტსა და სხვა მომსახურებებში ხარჯავდნენ თანხას და მხოლოდ სუროგაციასთან დაკავშირებული ნაკადი, მისი შეფასებით, ქვეყანაში დაახლოებით 7 მილიონ დოლარს ტოვებდა წელიწადში. თუმცა ეს ინდუსტრიის წარმომადგენლის შეფასებაა და არა ოფიციალური სტატისტიკა.

სხვა ბიზნესწარმომადგენლები შესაძლო შეზღუდვის ეკონომიკურ ზარალს კიდევ უფრო მაღალ, 200-300 მილიონ ლარამდე თანხით აფასებდნენ. ამიტომ სუროგაციის რეგულაცია საქართველოში მხოლოდ ეთიკური ან სამედიცინო საკითხი აღარ არის. მის გარშემო უკვე არსებობს ეკონომიკური ინტერესებიც.

როცა ხელშეკრულება საკმარისი აღარ არის

სუროგაცია თავის ბუნებით რამდენიმე მხარეს აერთიანებს: მომავალ მშობლებს, სუროგატ ქალს, კლინიკას და ხშირად შუამავალ სააგენტოსაც.

თუ ყველაფერი შეთანხმების შესაბამისად სრულდება, სისტემა შედარებით მარტივად მუშაობს. მაგრამ კითხვები ჩნდება მაშინ, როდესაც რომელიმე მხარე ვალდებულებას აღარ ასრულებს.

რა ხდება, მაგალითად, თუ სააგენტო საქმიანობას წყვეტს? თუ სუროგატ ქალს შეთანხმებული თანხა არ გადაუხადეს? თუ მომავალმა მშობლებმა ბავშვის მიღებაზე უარი თქვეს ან გაუჩინარდნენ? ვინ არის პასუხისმგებელი ბავშვის ინტერესებზე ასეთ შემთხვევაში?

საქართველოს სუროგაციის კანონმდებლობაში განზრახული მშობლების მიერ ბავშვის მიღებაზე უარის თქმისთვის სპეციალური პროცედურა არ არსებობს. მოქმედი სისტემა აგებულია ვარაუდზე, რომ მშობლები პროცესს ბოლომდე მიიყვანენ.

თუ ეს არ ხდება, ბავშვი სუროგაციისთვის შექმნილ სამართლებრივ ჩარჩოში აღარ რჩება და ჩვეულებრივ ბავშვთა დაცვის სისტემაში გადადის – ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა ბავშვი, რომელსაც კანონიერად აღიარებული მშობელი არ ჰყავს. შესაბამის შემთხვევებში საქმეში მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ერთვება.

სუროგატ ქალსაც ავტომატურად არ შეუძლია ბავშვის მშობლად დარჩენა: მოქმედი კანონმდებლობით მას მშობლად აღიარების უფლება არ გააჩნია.

ეს მხოლოდ თეორიული პრობლემა არ არის. 2026 წლის საერთაშორისო და ქართული მედიის მასალებში აღწერილია შემთხვევები, როდესაც რვა სუროგაციის გზით დაბადებული ბავშვი სახელმწიფო ზრუნვის სისტემაში აღმოჩნდა.

სწორედ ასეთი შემთხვევები აჩენს კითხვას, რამდენად საკმარისია მოდელი, რომელშიც მნიშვნელოვანი ურთიერთობები კერძო ხელშეკრულებით რეგულირდება, ხოლო სახელმწიფოს ჩარევის მკაფიო მექანიზმი კრიზისულ სიტუაციებზე ნაკლებად არის მორგებული.

სად მთავრდება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა?

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია უცხოელი მშობლების მიერ საქართველოში დაბადებული ბავშვის ქვეყნიდან გაყვანა.

კანონი ითხოვს, რომ საქართველოდან გასვლამდე ბავშვის დაბადების აქტში ორივე მშობელი იყოს მითითებული. ამის შემდეგ ოჯახმა შესაბამისი ქვეყნისგან ბავშვისთვის მოქალაქეობა ან სამგზავრო დოკუმენტი უნდა მიიღოს.

საქართველოს სამართლებრივი სისტემისთვის პროცესი ფაქტობრივად აქ მთავრდება. შვილად აყვანის პრაქტიკისგან განსხვავებით, სუროგაციის შემთხვევაში არ არსებობს შემდგომი მონიტორინგის ისეთი მექანიზმი, რომლითაც მიმღები სახელმწიფო ბავშვის მდგომარეობის შესახებ საქართველოს პერიოდულად მიაწვდიდა ინფორმაციას. სამართლებრივი მიზეზიც მარტივია: ბავშვი შვილად აყვანილი არ არის. დაბადების მომენტიდან მის მშობლებად უკვე შესაბამისი პირები ითვლებიან.

სწორედ ამ გარემოებაზე მიუთითებდა მთავრობაც 2023 წელს რეფორმის დასაბუთებისას.

მაშინდელი ჯანდაცვის მინისტრი ზურაბ აზარაშვილი აცხადებდა, რომ სახელმწიფოს არ ჰქონდა შესაძლებლობა მიედევნებინა თვალი, სად მიდიოდნენ საქართველოში სუროგაციის გზით დაბადებული ბავშვები. ის შესაძლო ტრეფიკინგის რისკზეც საუბრობდა, თუმცა თავადაც აღნიშნავდა, რომ ამას დადასტურებული ფაქტის სახით არ ამბობდა.

რეფორმა, რომელსაც მთელი მოდელი უნდა შეეცვალა

2023 წლის ივნისში მთავრობამ პარლამენტს „მედიცინის დახმარებით რეპროდუქციის შესახებ“ კანონპროექტი წარუდგინა.

ცვლილებები მხოლოდ რამდენიმე ტექნიკურ დეტალს არ ეხებოდა. მათი მიღების შემთხვევაში საქართველოში მოქმედი მოდელი არსებითად შეიცვლებოდა.

მთავარი ცვლილება უცხოელი მოქალაქეებისთვის სუროგაციისა და სხვა რეპროდუქციული მომსახურებების შეზღუდვა იყო. მომსახურებით ძირითადად საქართველოს მოქალაქეებს უნდა ესარგებლათ. ამასთან, სუროგაცია კომერციული მოდელიდან ე.წ. ალტრუისტულ მოდელზე უნდა გადასულიყო: სუროგატისთვის ნებადართული იქნებოდა პროცესთან დაკავშირებული ხარჯებისა და გარკვეული კომპენსაციის დაფარვა, მაგრამ არა მომსახურებიდან კომერციული მოგების მიღება. ასევე იგეგმებოდა რეკლამის შეზღუდვა და სახელმწიფოს ზედამხედველობის გაძლიერება.

მთავრობა თავდაპირველად გეგმავდა, რომ კანონი 2024 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედებულიყო. პრემიერ-მინისტრი ირაკლი ღარიბაშვილი ამ გადაწყვეტილებას სფეროს კომერციალიზაციას, ქვეყნის რეპუტაციასა და ბავშვების უსაფრთხოებას უკავშირებდა. ის სხვა ევროპული ქვეყნების მაგალითებსაც ასახელებდა, სადაც სუროგაცია აკრძალულია. 

დისკუსიას პოლიტიკური განზომილებაც ჰქონდა. პრემიერ-მინისტრმა უცხოელებისთვის სუროგაციის შეზღუდვის საჭიროებაზე საუბრისას ერთსქესიანი წყვილების მიერ ბავშვების წაყვანის საკითხიც ახსენა. მოგვიანებით იგივე საკითხი პარლამენტშიც გაიმეორა და საკუთარ პოზიციას ტრადიციულ და რელიგიურ ღირებულებებს დაუკავშირა.

თუმცა კანონპროექტის სხვა ნაწილი გაცილებით ფართო იყო და არა მხოლოდ უცხოელი წყვილების ოჯახურ სტატუსს ეხებოდა. მთავრობა თავად აღიარებდა, რომ მედიცინის დახმარებით რეპროდუქცია საქართველოში სწრაფად განვითარდა მაშინ, როდესაც სრულყოფილი მარეგულირებელი სისტემა არ არსებობდა. ჯანდაცვის მინისტრის პირველმა მოადგილემ თამარ გაბუნიამ განაცხადა, რომ კომერციულმა ინტერესმა შეიძლება ადამიანის უფლებების დაცვის რისკები გააჩინოს და სწორედ ამიტომ მთავრობა სფეროს ალტრუისტულ მოდელზე გადაყვანას უჭერდა მხარს. 

ბიზნესის წინააღმდეგობა

რეფორმას მწვავე წინააღმდეგობა მოჰყვა რეპროდუქციული კლინიკებისა და სფეროს წარმომადგენლებისგან.

მათი ძირითადი არგუმენტი იყო, რომ პრობლემა თავად სუროგაცია ან უცხოელი პაციენტები კი არა, არასაკმარისი ზედამხედველობა იყო და სახელმწიფოს უკეთესი რეგულაცია უნდა შეექმნა სრული აკრძალვის ნაცვლად.

ადამიანის რეპროდუქციისა და ემბრიოლოგიის ასოციაცია აცხადებდა, რომ უცხოელებისთვის მომსახურების შეწყვეტა დააზარალებდა როგორც კლინიკებს, ისე მთლიან ეკონომიკას. სექტორის წარმომადგენლები ამტკიცებდნენ, რომ ბავშვების საქართველოდან გაყვანის პროცესი უკვე კონტროლდებოდა და დამატებითი პრობლემები უფრო მიზნობრივი რეგულაციებით შეიძლებოდა მოგვარებულიყო.

2023 წლის ოქტომბერში ასოციაციის წარმომადგენელმა პარლამენტში განაცხადა, რომ შეზღუდვის მოლოდინში ზოგი კლინიკა საქმიანობის სომხეთში გადატანასაც განიხილავდა. მისი შეფასებით, რეფორმას ეკონომიკისთვის 200-300 მილიონი ლარის დაკარგვა და დაახლოებით 1,000 სამუშაო ადგილის გაუქმება შეიძლებოდა მოჰყოლოდა.

ჯანდაცვის სამინისტროს პასუხი საკმაოდ მკაფიო იყო: უწყება ამტკიცებდა, რომ ეკონომიკური ინტერესი ადამიანის უფლებებთან და უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ შესაძლო რისკებზე მნიშვნელოვანი ვერ იქნებოდა.

ამგვარად, კამათი ეტაპობრივად გადაიქცა დისკუსიად იმაზე, უნდა დარეგულირებულიყო არსებული ბაზარი თუ მნიშვნელოვნად შემცირებულიყო თავად ბაზრის მასშტაბი.

რეფორმა შეჩერდა, ბაზარი დარჩა

თავდაპირველი გეგმის მიუხედავად, კანონპროექტი 2024 წლის იანვარში არ ამოქმედებულა.

2024 წლისთვის ის კვლავ კომიტეტების ეტაპზე იყო. განხილვები რამდენჯერმე გადაიდო, ხოლო მთავრობა ამბობდა, რომ საკითხის სენსიტიურობის გამო დამატებითი კონსულტაციები იყო საჭირო.

ერთ-ერთი ცვლილება მაინც განხორციელდა: 2024 წლის 29 თებერვლიდან საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამამ სუროგატი ქალის მშობიარობისა და საკეისრო კვეთის ხარჯების დაფინანსება შეწყვიტა.

უფრო ფართო რეფორმა კი კვლავ გაჩერდა.

2026 წლის თებერვალში პარლამენტმა კანონპროექტის საკომიტეტო განხილვის ვადა კიდევ 90 დღით გააგრძელა. იგივე განმეორდა ივნისშიც: პარლამენტის ოფიციალური მონაცემებით, ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტმა №07-2/299 საკანონმდებლო პაკეტის განხილვისთვის კიდევ 90 დღე მოითხოვა და ბიურომ მოთხოვნა 8 ივნისს დააკმაყოფილა.

რატომ გაიწელა პროცესი თითქმის სამი წლით, ერთი მარტივი პასუხი არ არსებობს.

საჯარო მასალებით ჩანს, რომ ერთ მხარეს მთავრობა ბავშვთა უფლებებზე, შესაძლო ტრეფიკინგზე, სფეროს კომერციალიზაციასა და არასაკმარის კონტროლზე მიუთითებდა. მეორე მხარეს კი უკვე ჩამოყალიბებული ინდუსტრია იდგა, რომელიც სამუშაო ადგილების, სამედიცინო ტურიზმისა და მნიშვნელოვანი ეკონომიკური შემოსავლების დაკარგვაზე საუბრობდა.

საქართველო და ევროპა: განსხვავებული მოდელები

ევროპაში სუროგაციის მიმართ საერთო მიდგომა არ არსებობს. ევროპარლამენტის 2025 წლის კვლევის მიხედვით, ევროკავშირის წევრი ქვეყნების უმეტესობაში სუროგაცია აკრძალულია ან ისეთი წესებია დაწესებული, რომლებიც მას პრაქტიკულად შეუძლებელს ხდის. გერმანია, იტალია, ესპანეთი და რამდენიმე სხვა ქვეყანა სუროგაციას კრძალავს.

სხვა მოდელი აქვთ საბერძნეთსა და კვიპროსს, სადაც სუროგაცია კანონით არის ნებადართული, მაგრამ მხოლოდ ალტრუისტული ფორმით. იქ სპეციალური სახელმწიფო ორგანო წინასწარ ამოწმებს შეთანხმებას, ხოლო საბერძნეთსა და კვიპროსში სასამართლოს თანხმობაც საჭიროა მანამდე, სანამ სუროგაციის პროცედურა დაიწყება. კომერციული ანაზღაურება აკრძალულია და შესაძლებელია მხოლოდ კანონით განსაზღვრული ხარჯებისა და გარკვეული კომპენსაციის დაფარვა.

მაგალითად, საბერძნეთში სუროგატისთვის განსაზღვრულია ასაკობრივი და ჯანმრთელობის მოთხოვნები, შეზღუდულია რამდენჯერ შეუძლია ქალს სუროგატი იყოს და არსებობს კომპენსაციის ზღვარიც.

ეს არ ნიშნავს, რომ ევროპული მოდელები ყველა პრობლემას წყვეტს. თავად ევროპარლამენტიც აღნიშნავს, რომ წევრ ქვეყნებს შორის განსხვავებები ძალიან დიდია და განსაკუთრებით რთულ პრობლემას ქმნის საერთაშორისო სუროგაცია, როდესაც ბავშვი ერთ ქვეყანაში იბადება, მშობლები კი სხვა ქვეყნის მოქალაქეები არიან.

საქართველოს მოდელის მთავარი განსხვავება ის არის, რომ აქ კომერციული სუროგაცია კვლავ ნებადართულია და ურთიერთობების მნიშვნელოვანი ნაწილი კერძო მხარეებს შორისაა დატოვებული.

სამი მხარე და სამი განსხვავებული რისკი

სუროგაციაზე დისკუსია ხშირად ერთ კითხვამდე დადის: უნდა იყოს თუ არა იგი დაშვებული.

მაგრამ მოქმედი სისტემის შეფასებისთვის შესაძლოა უფრო მნიშვნელოვანი სხვა კითხვა იყოს: თუ სუროგაცია დაშვებულია, ვის იცავს სახელმწიფო და რა ხდება მაშინ, როდესაც კერძო შეთანხმება აღარ მუშაობს?

მომავალი მშობლებისთვის რისკია ის, რომ პროცესში ერთდროულად რამდენიმე კერძო მოთამაშეა ჩართული – სააგენტო, კლინიკა, ექიმები, სუროგატი ქალი – და მომსახურების წარუმატებლობა შესაძლოა არა მხოლოდ ფინანსურ დანაკარგს, არამედ ბავშვის მშობლობასთან დაკავშირებულ პრობლემებსაც ნიშნავდეს.

სუროგატი ქალისთვის მთავარი საკითხებია ანაზღაურების მიღება, ინფორმირებული თანხმობა, სამედიცინო უსაფრთხოება და ის, რამდენად რეალურად შეუძლია პირობებზე მოლაპარაკება იმ ბიზნესთან, რომლის შემოსავალიც თავად ორსულობაზეა დამოკიდებული.

ბავშვის შემთხვევაში კი საკითხი კიდევ უფრო რთულდება. ბავშვს კონტრაქტში მონაწილეობა არ მიუღია, თუმცა სწორედ ის არის ერთადერთი მხარე, რომლის სამართლებრივი სტატუსიც შეიძლება განსაკუთრებით გაურკვეველი გახდეს, თუ უფროსებს შორის შეთანხმება ჩაიშლება.

რისი გადაწყვეტა ვერ შეძლო საქართველომ თითქმის 30 წელიწადში

საქართველოს სუროგაციის სისტემა უჩვეულო ვითარებაში აღმოჩნდა.

1997 წელს მიღებულმა საკმაოდ ლიბერალურმა წესმა შესაძლებელი გახადა სფეროს სწრაფი განვითარება. მოგვიანებით ამას დაემატა უცხოელი კლიენტები, კლინიკები, სააგენტოები და სამედიცინო ტურიზმი. საბოლოოდ შეიქმნა ეკონომიკური ბაზარი, რომელიც ბევრად უფრო რთულია, ვიდრე რამდენიმე მუხლი, რომლითაც იგი თავიდან იყო გათვალისწინებული.

2023 წელს ხელისუფლებამ თავად განაცხადა, რომ არსებული მოდელი არასაკმარისად იყო დარეგულირებული და რისკებს ქმნიდა. ამის პასუხად შეთავაზებული ცვლილებები იმდენად მკაცრი აღმოჩნდა, რომ პრაქტიკულად მოქმედი ბიზნესმოდელის შეცვლას გულისხმობდა. სამ წელზე მეტი დროის შემდეგ კი პარლამენტს საბოლოო არჩევანი ჯერ კიდევ არ გაუკეთებია.

ამიტომ დღეს მთავარი კითხვა აღარ არის მხოლოდ ის, კანონიერია თუ არა სუროგაცია საქართველოში. უფრო რთული კითხვაა, რამდენად ადეკვატურია თითქმის სამი ათწლეულის წინ შექმნილი სამართლებრივი სისტემა იმ ინდუსტრიისთვის, რომელიც ამასობაში საერთაშორისო და კომერციულ ბაზრად გადაიქცა.

და თუ სახელმწიფო თავად აღიარებს, რომ არსებული წესები ბავშვის, სუროგატი ქალისა და სხვა მონაწილეების დაცვისთვის საკმარისი არ არის, რჩება მეორე კითხვაც: რატომ ვერ დასრულდა ის რეფორმა, რომელიც ამ პრობლემის მოგვარებას უნდა მომსახურებოდა.