World Center of Baby კლიენტებს სუროგაციის პროცესის სრულ კოორდინაციას ჰპირდებოდა და უკრაინაში, ალბანეთში, საქართველოში, კვიპროსსა და მექსიკაში მუშაობდა. 2026 წლის თებერვალში სააგენტომ კლიენტებს აცნობა, რომ გაკოტრდა. ამის შემდეგ სუროგატი ქალები ანაზღაურებისა და მხარდაჭერის გარეშე დარჩნენ, მომავალმა მშობლებმა კი ათობით ათასი დოლარი დაკარგეს. ჟურნალისტებმა ასევე აღმოაჩინეს გაუმჭვირვალე კორპორატიული სტრუქტურა, სადაც დღემდე რთულია იმის დადგენა, ვინ ფლობდა სააგენტოს და ვის ეკისრება პასუხისმგებლობა მისი კრახის შედეგებზე.
მოკლე შეჯამება – რა გამოავლინა გამოძიებამ
World Center of Baby რამდენიმე ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოში, მოქმედი საერთაშორისო სუროგაციის სააგენტო იყო, რომელიც მომავალ მშობლებს სუროგატის მოძიებასა და პროცესის სრულ კოორდინაციას ჰპირდებოდა. ზოგიერთი პაკეტის ღირებულება 100 000 დოლარს აღემატებოდა. 2026 წლის თებერვალში სააგენტომ კლიენტებს აცნობა, რომ აშშ-ში გაკოტრების პროცესს იწყებდა.
ამის შემდეგ სუროგატი ქალები მხარდაჭერისა და ანაზღაურების გარეშე დარჩნენ, ხოლო ზოგმა მომავალმა მშობელმა ათობით ათასი დოლარი დაკარგა ან პროცესის შუა ეტაპზე აღმოჩნდა დახმარების გარეშე. ექვსმა სუროგატმა და კიდევ ერთის ოჯახმა ჟურნალისტებს უთხრეს, რომ ყოველთვიური გადახდები მათთვის ჯერ კიდევ 2025 წლის ნოემბრიდან შეწყდა.
გამოძიებაში აღწერილია უკრაინელი სუროგატი ქალის, იანას შემთხვევაც. ის ორსულობის მერვე თვეში ალბანეთში გარდაიცვალა, იმ პერიოდში, როცა სააგენტოს მხარდაჭერა უკვე შეწყვეტილი იყო. მისი გარდაცვალების გარემოებებს ალბანეთის პროკურატურა იძიებს; სააგენტოსთან დაკავშირებულმა ვლადისლავ ნატოჩიმ განაცხადა, რომ World Center of Baby-ს ქმედებებსა და იანას გარდაცვალებას შორის მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობდა.
სხვა შემთხვევაში, უკრაინელ სუროგატს 20 800 დოლარი არ მიუღია მას შემდეგ, რაც ბრაზილიელი წყვილისთვის ტყუპები გააჩინა. წყვილს საბოლოოდ ოჯახისგან ფულის სესხება და სუროგატისთვის თანხის პირდაპირ გადახდა მოუწია, რათა ბავშვების დოკუმენტები მოეწესრიგებინა და ისინი ბრაზილიაში წაეყვანა.
World Center of Baby-ს მფლობელობა და კორპორატიული სტრუქტურა დღემდე ბუნდოვანია. ოფიციალურ ჩანაწერებში მითითებული რამდენიმე პირი ამბობს, რომ კომპანიის რეალურ საქმიანობაზე თითქმის არაფერი იცოდა ან ფინანსურ გადაწყვეტილებებში არ მონაწილეობდა. ჟურნალისტებმა ასევე ვერ იპოვეს ფლორიდაში რეგისტრირებული World Center Group Corp-ს გაკოტრების განაცხადის ამსახველი ფედერალური სასამართლოს ჩანაწერი.
კავშირი საქართველოსთან რამდენიმე გზით იკვეთება: სააგენტო საქართველოში მომსახურებას სთავაზობდა და სუროგატ ქალებს ეძებდა; ვლადისლავ ნატოჩი ფლობს „ალისას კლინიკას“ თბილისში; ხოლო World Center of Baby-ს მომსახურების პირობებში საკონტაქტო პირად თბილისში მცხოვრები ზურაბ შველიძე იყო მითითებული, რომელმაც ჟურნალისტებს უთხრა, რომ კომპანიაში მხოლოდ „ნომინალური ხელმძღვანელის“ როლი ჰქონდა.
სამართლის ექსპერტების შეფასებით, ეს შემთხვევა აჩვენებს საერთაშორისო კომერციული სუროგაციის ერთ-ერთ მთავარ პრობლემას: როცა სუროგატი, მშობლები, კლინიკა, სააგენტო და საბანკო ანგარიშები სხვადასხვა იურისდიქციაშია, კომპანიის კრახის შემდეგ ხშირად ბუნდოვანი ხდება, ვინ აგებს პასუხს და სად უნდა ეძებონ დაზარალებულებმა სამართლებრივი დაცვა.
სრული გამოძიება
სტატიაზე მუშაობდნენ: ამბრა მონტანარი, ბეატრიჩე პეტრელა, მარია ჰორბანი (NGL.media), კევინ ჯ. ჰოლი (OCCRP), ჯესიკა ტოლია (Shteg.org), კელი ბლოსი (OCCRP)
თუ თქვენზეც იმოქმედა იმან, რაც World Center of Baby-ში მოხდა და გსურთ კონფიდენციალურად ესაუბროთ ჟურნალისტს, დაუკავშირდით OCCRP-ს დაცულ ელფოსტაზე: editors@occrp.org
„ყველა ადამიანი იმსახურებს, იყოს მშობელი“ – ასე ჰპირდებოდა World Center of Baby კლიენტებს ოჯახის შექმნისკენ „მშვიდ, გამჭვირვალე“ გზას.
კომერციული სუროგაციის სააგენტო უკრაინაში, ალბანეთში, საქართველოში, კვიპროსსა და მექსიკაში მუშაობდა. ის მომავალ მშობლებს სუროგატის მოძიებას, სამედიცინო და იურიდიული პროცესების კოორდინაციასა და პროგრამის მართვას სთავაზობდა. ზოგიერთი პაკეტის ღირებულება 100 000 დოლარს აღემატებოდა.
2026 წლის თებერვალში სააგენტომ კლიენტებს ელექტრონული წერილი გაუგზავნა და აცნობა, რომ აშშ-ში გაკოტრების პროცესს იწყებდა. სააგენტოს მთავარი კორპორაციული პირი ფლორიდაში World Center Group Corp-ის სახელით იყო რეგისტრირებული.
აღწერა: 2026 წლის თებერვალში სააგენტო „World Center of Baby“-ს მიერ მომავალი მშობლებისთვის ელექტრონული ფოსტით გაგზავნილი წერილი, სადაც მათ ეცნობებოდათ, რომ კომპანია ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაკოტრებას აცხადებდა.
ამ წერილის შემდეგ ონლაინფორუმები იმ მომავალი მშობლების შეტყობინებებით აივსო, რომლებიც შველას ითხოვდნენ და ამბობდნენ, რომ სააგენტომ ისინი ზოგჯერ სუროგაციის პროცესის შუა ეტაპზე მიატოვა. ჟურნალისტებმა ექვს წყვილთან და ორ მარტოხელა მომავალ მამასთან ისაუბრეს. მათი თქმით, მათ ათობით ათასი დოლარის ზარალი მიიღეს; ზოგისთვის კი ეს მშობლობის გეგმის დასრულებას ნიშნავდა.
პარალელურად, სუროგატი ქალები, რომლებიც ფერტილობის მკურნალობას გადიოდნენ ან უკვე ორსულად იყვნენ, მხარდაჭერისა და ანაზღაურების გარეშე დარჩნენ. World Center of Baby კოორდინაციას უწევდა მომავალ მშობლებსა და სუროგატებს შორის გადასახდელ თანხებს – ყოველთვიურ ანაზღაურებას, სამედიცინო ხარჯებსა და ბავშვის დაბადების შემდეგ გადასახდელ ძირითად თანხას. ექვსმა სუროგატმა და კიდევ ერთის ოჯახმა ჟურნალისტებს უთხრეს, რომ ყოველთვიური გადახდები მათთვის ჯერ კიდევ 2025 წლის ნოემბრიდან შეწყდა.
ზუსტად რამდენი ადამიანი დაზარალდა, უცნობია. სააგენტოს ერთ-ერთი ყოფილი თანამშრომლის მტკიცებით, მხოლოდ ერთ კვირაში, 2025 წლის დეკემბერში, მექსიკაში შვიდმა ქალმა ისე იმშობიარა, რომ ანაზღაურება არ მიუღია.
ერთი სააგენტო, რამდენიმე ქვეყანა და გაურკვეველი პასუხისმგებლობა
World Center of Baby-ს კრახი მხოლოდ ერთი კომპანიის ფინანსური პრობლემა არ აღმოჩნდა. სააგენტოს საქმიანობა რამდენიმე ქვეყანას, სხვადასხვა კლინიკას, ბანკებს, კონტრაქტებსა და ერთმანეთისგან განსხვავებულ სამართლებრივ სისტემებს აერთიანებდა.
კირსტი ჰორსი, ლოფბოროს უნივერსიტეტის სამართლის პროფესორი და სუროგაციის რეგულაციების სპეციალისტი, ამბობს, რომ ადამიანები, რომლებიც საკუთარ ქვეყანაში სუროგაციის აკრძალვის ან ხანგრძლივი პროცესის წინაშე დგანან, ხშირად საერთაშორისო სააგენტოებს მიმართავენ. ნაკლებად ეთიკური კომპანიები კი, მისი თქმით, შეიძლება კლიენტებს დაჰპირდნენ ბავშვით სახლში დაბრუნებას ნაკლებ დროში, ნაკლები ხარჯითა და ნაკლები ბიუროკრატიით ისე, რომ ბოლომდე არ აუხსნან სამართლებრივი სირთულეები.
„ამ სააგენტოებმა იციან, რომ ბაზარი არსებობს. ისინი სასოწარკვეთით თამაშობენ“, – კირსტი ჰორსი.
ბიანკა ჯექსონი, ბრიტანელი იურისტი, რომელიც სუროგაციის საქმეებზე მუშაობს, პრობლემას ასე აღწერს: სუროგატი შეიძლება ერთ ქვეყანაში ცხოვრობდეს, მეორეში იმშობიაროს, კლინიკა მესამეში იყოს, მომავალი მშობლები კი მეოთხეში. როცა ამ ქვეყნებში კანონები განსხვავდება, გაურკვეველი ხდება, ვის ეკისრება პასუხისმგებლობა და სად უნდა ეძებონ სამართლებრივი დახმარება დაზარალებულებმა.
საირა აკილა ჩაუდჰარი, ფლორიდის საერთაშორისო უნივერსიტეტის სამართლის პროფესორი და ტრანსნაციონალური კომერციული სუროგაციის ექსპერტი, ამბობს, რომ ბევრ ქვეყანაში თავად სააგენტოები, ანუ შუამავლები, ხშირად ჩვეულებრივი ბიზნესების მსგავსად რეგულირდებიან. მისი თქმით, ეს მიდგომა არ ითვალისწინებს იმ მასშტაბის ადამიანურ ზიანს, რაც სუროგაციის ორგანიზატორი კომპანიის კრახს შეიძლება მოჰყვეს.
„სუროგაციის ორგანიზატორი კომპანიის გაკოტრების შედეგები არ ჰგავს ნებისმიერი სხვა ტიპის კომპანიის გაკოტრებას“, – ამბობს ჩაუდჰარი. „ამგვარ სცენარში სუროგატები ყველაზე მოწყვლადი ადამიანები არიან. მათი ერთადერთი გზა გადახდისთვის ჩივილია.“
რა არის კომერციული სუროგაცია?
კომერციული სუროგაციის დროს ქალს სხვა პირისთვის ან წყვილისთვის ბავშვის ტარებისა და გაჩენისთვის უხდიან იმაზე მეტს, ვიდრე მხოლოდ სამედიცინო და თანმდევი ხარჯების ანაზღაურებაა.
მოგებაზე ორიენტირებული სუროგაცია ზოგ ქვეყანაში აკრძალულია, მაგრამ კვლავ ნებადართულია აშშ-ის ბევრ შტატში, ასევე უკრაინაში, საქართველოში და მექსიკის ნაწილში – ყველა ეს ლოკაცია World Center of Baby-ს საქმიანობის ძირითად არეალს წარმოადგენდა.
სუროგაციის სფეროში ყოვლისმომცველი საერთაშორისო რეგულაციები არ არსებობს. ჰააგის საერთაშორისო კერძო სამართლის კონფერენციამ 2026 წელს საზღვრებს მიღმა მშობლობისა და სუროგაციის მარეგულირებელ ჩარჩოზე მუშაობა შეაჩერა, მიზეზად სამუშაო ჯგუფის ქვეყნებს შორის პოლიტიკის საკითხებზე უთანხმოება დაასახელა.
საქართველო ამ საერთაშორისო ჯაჭვის ნაწილი იყო
World Center of Baby-ს საქმიანობა საქართველოსთან რამდენიმე გზით იკვეთებოდა. სააგენტო საკუთარ მომსახურებას საქართველოში სთავაზობდა და სოციალურ ქსელებში სუროგატ ქალებსაც ეძებდა – მათ შორის საკუთარი სოციალური მედიის ბრენდის, MamaTak-ის მეშვეობით.
MamaTak-ის სუროგატების რეკრუტირების პოსტი
უკრაინელი ბიზნესმენი ვლადისლავ ნატოჩი, რომელიც სააგენტოს ვებსაიტის ადრინდელ ვერსიებში World Center of Baby-ს დამფუძნებლად და მმართველ დირექტორად იყო მითითებული, 2026 წლის მაისამდე ფლობდა კიევში მოქმედ, მოგვიანებით დახურულ „ალისას კლინიკას“ და დღემდე ფლობს იმავე სახელწოდების რეპროდუქციულ კლინიკას თბილისში.
საქართველოს საჯარო ბიზნეს რეესტრის მონაცემებით, თბილისის კლინიკას 2026 წლის აპრილის მდგომარეობით გადაუხდელი საგადასახადო დავალიანებები ჰქონდა. კომპანია თბილისში შენობას 2023-2024 წლებში ქირაობდა; ჟურნალისტების ადგილზე მისვლისას ამ მისამართზე უკვე სტომატოლოგიური კლინიკა ფუნქციონირებდა. ნატოჩიმ გადაუხდელ საგადასახადო დავალიანებაზე კითხვას არ უპასუხა.
შენობა თბილისში, რომელიც „ალისას კლინიკამ“ 2023-2024 წლებში იქირავა და სადაც ახლა სტომატოლოგიური კლინიკაა.
ქართველი „ნომინალური დირექტორი“
World Center of Baby-ს ვებსაიტზე გამოქვეყნებულ „მომსახურების პირობებში“ საკონტაქტო პირად თბილისში მცხოვრები ზურაბ შველიძე იყო მითითებული, ოდნავ განსხვავებული სახელწოდების მქონე კომპანიის – Global Center of Baby-ს – მისამართთან ერთად. კომპანია 2025 წლის მარტში თბილისში, საცხოვრებელ მისამართზე დარეგისტრირდა.
შველიძემ ჟურნალისტებს უთხრა, რომ არ იცოდა, მისი სახელი და საკონტაქტო ინფორმაცია სააგენტოს ვებსაიტზე თუ იყო განთავსებული. მისი თქმით, მეგობარმა შესთავაზა თვეში 100 დოლარის გამომუშავება, რის შემდეგაც Global Center of Baby-ს „ნომინალური ხელმძღვანელი“ გახდა.
შველიძემ ჟურნალისტებს გაუზიარა შეთანხმება ქართულ იურიდიულ ფირმასთან, Georgia Business and Residential Law-თან, რომლის მიხედვითაც მას „ნომინალური დირექტორისა და აქციონერის მომსახურება“ უნდა გაეწია კლიენტისთვის. მოგვიანებით მან ხელი მოაწერა დეკლარაციას, რომ Global Center of Baby-ს ნომინალური დირექტორი და აქციონერი იყო. იურიდიულმა ფირმამ განაცხადა, რომ კლიენტის კონფიდენციალურობის გამო კომენტარს ვერ გააკეთებდა.
შველიძესა და იურიდიულ ფირმას შორის მიმოწერის მიხედვით, საქართველოს ბანკმა 2025 წლის დეკემბრისთვის Global Center of Baby-ს ანგარიშზე წვდომა დაბლოკა, ისევე როგორც შველიძის პირად ანგარიშებზე. ბანკმა ჟურნალისტებს დაუდასტურა, რომ ამჟამად არც ფირმის და არც შველიძის ანგარიშები აღარ აქვს.
ქართული კონტექსტი
საქართველოში კომერციული სუროგაცია დაშვებულია, თუმცა სფეროს ცალკე, ერთიანი კანონი არ არეგულირებს. სხვადასხვა ეტაპი რამდენიმე კანონით წესრიგდება, ხოლო ზოგი კრიზისული სცენარი – მათ შორის, რა ხდება მაშინ, როდესაც განზრახული მშობლები ბავშვს აღარ იღებენ – სპეციალური სუროგაციის წესით გაწერილი არ არის.
2023 წელს მთავრობამ დააანონსა რეფორმა, რომელიც უცხოელებისთვის სუროგაციის შეზღუდვასა და კომერციული მოდელის შეცვლას ითვალისწინებდა. რეფორმა რამდენჯერმე გადაიდო და 2026 წელსაც დასრულებული არ იყო.
ეს ბოქსი „ფლანგვის დეტექტორის“ მიერ დამატებული კონტექსტია ქართველი მკითხველისთვის და OCCRP-ის ერთობლივი გამოძიების ნაწილი არ არის.
რა ხდება, როცა სააგენტო იშლება
იანა, ფსევდონიმი, რომელსაც ოჯახის თხოვნით ვიყენებთ, 20-იან წლებში იყო, მცირეწლოვანი შვილი ჰყავდა უკრაინაში და სუროგაციას ეკონომიკური უსაფრთხოების მიღწევის გზად ხედავდა. მისი მეგობარი ბიჭის თქმით, მას სახლის ყიდვა და საკუთარ ბიზნესში ფულის ჩადება სურდა.
2025 წლის აგვისტოში ის ალბანეთში ჩავიდა ემბრიონის გადატანის პროცედურისთვის და დაორსულდა. უკრაინაში დაბრუნების შემდეგ მის ორსულობას World Center of Baby-ს კიევის „ალისას კლინიკა“ აკვირდებოდა, – უთხრა მისმა დამ ჟურნალისტებს.
2026 წლის თებერვლისთვის სააგენტოსგან ყოველთვიური ანაზღაურება შეწყდა. იანას მეგობარი ბიჭის თქმით, სამედიცინო კოორდინატორთან კომუნიკაციაც ნელ-ნელა გაქრა. ჟურნალისტების კიევის კლინიკაში მისვლისას ის დაკეტილი და ბოქლომდადებული დახვდათ; სატელეფონო ზარები აღარ გადიოდა და ელფოსტები უკან ბრუნდებოდა.
World Center of Baby-ს „ალისას კლინიკა“ კიევში, უკრაინაში. ფოტო: NGL.media]
იანას მეგობარმა ბიჭმა ჟურნალისტებს გაუგზავნა World Center Group Corp-ის მიერ შედგენილი ხელმოუწერელი კონტრაქტი. დოკუმენტის მიხედვით, თუ ყველაფერი გეგმის მიხედვით ჩაივლიდა, მომავალ მამას იანასთვის ჯამში დაახლოებით 25 000 დოლარი უნდა გადაეხადა, მათ შორის 600-700 დოლარი თვეში ორსულობის პერიოდში და 15 400 დოლარი საავადმყოფოდან გაწერიდან ხუთი დღის განმავლობაში. უცნობია, იყო თუ არა ეს საბოლოო კონტრაქტი ან მოაწერა თუ არა იანამ ხელი.
დოკუმენტი ითვალისწინებდა, რომ იანასა და მომავალ მამას შორის ყველა კომუნიკაცია სააგენტოს გავლით წარმართულიყო. თუმცა, როცა სააგენტოს მხარდაჭერა შეწყდა, მათ ერთმანეთთან პირდაპირი კომუნიკაცია დაიწყეს. მეგობარი ბიჭის თქმით, მომავალმა მამამ იანას ხარჯების უშუალოდ დაფარვა დაიწყო, მათ შორის ალბანეთის საავადმყოფოში ვიზიტებისა და ტირანაში ნაქირავები ბინის.
იანას ხელმოუწერელ კონტრაქტში მშობიარობის ადგილად ალბანეთი იყო მითითებული. ჟურნალისტებმა ქვეყანაში სააგენტოს სახელით რეგისტრირებული ბიზნესი ვერ იპოვეს, თუმცა World Center of Baby იქ თავის მომსახურებას მაინც არეკლამებდა და ამბობდა, რომ სუროგაციის სპეციფიკური კანონმდებლობის არარსებობა მომსახურებას სხვადასხვა ტიპის კლიენტისთვის ხელმისაწვდომს ხდიდა.
World Center of Baby-ს ვებსაიტის რეკლამა ალბანეთში. ფოტო: სქრინშოტი/worldcenterofbaby.com/countries/albania]
იანა ტირანაში მარტის დასაწყისში ჩავიდა. მისი დის თქმით, ის სამედიცინო შემოწმებებს American Hospital 3-ში გადიოდა. საავადმყოფომ ჟურნალისტების თხოვნას კომენტარზე არ უპასუხა.
22 აპრილს, ორსულობის მერვე თვეში, იანა და მუცლადმყოფი ბავშვი ტირანაში ნაქირავებ ბინაში გარდაცვლილი იპოვეს. სიკვდილამდე რამდენიმე საათით ადრე გაგზავნილი ტექსტური შეტყობინებები აჩვენებს, რომ ის მეგობარ ბიჭს ძლიერ თავის ტკივილს უჩიოდა.
გარდაცვალების მოწმობაში მიზეზად მხოლოდ „უეცარი სიკვდილია“ მითითებული. ალბანეთის პროკურორების თქმით, ოფიციალური ექსპერტიზის ანგარიში ჯერ მზად არ არის, იანას გარდაცვალებაზე კი სისხლის სამართლის საქმეა რეგისტრირებული და წინასწარი გამოძიება მიმდინარეობს. ოჯახის წევრებს კითხვები აქვთ, იღებდა თუ არა ის სათანადო სამედიცინო მონიტორინგს სააგენტოს დაშლის პერიოდში.
იანას დამ ჟურნალისტებს უთხრა, რომ მას ალბანეთში წასვლა არ სურდა, მაგრამ შეთანხმების გამო მოუწია. „მას უბრალოდ სურდა თავის ქვეყანაში დაბრუნება, სადაც იყვნენ ადამიანები, ვისაც ის უყვარდა“, -თქვა მან.
ნატოჩიმ განაცხადა, რომ World Center of Baby-ს ქმედებებსა და იანას გარდაცვალებას შორის „მიზეზობრივი კავშირი“ არ არსებობდა.
ფული გადაიხადეს, სუროგატამდე არ მივიდა
World Center of Baby-ს სხვა სუროგატმა, 27 წლის უკრაინელმა ქალმა, რომელსაც მისი ვინაობის დასაცავად მარიას ვუწოდებთ, ჟურნალისტებს უთხრა, რომ 2026 წლის თებერვალში სააგენტოსგან ვერ მიიღო 20 800 დოლარი, რომელიც კონტრაქტით ეკუთვნოდა ბრაზილიელი წყვილისთვის ტყუპების გაჩენის შემდეგ.
ბრაზილიელი რობერტა და ფელიპე მარტინსები მარიასთან სააგენტომ დააკავშირა. წყვილის თქმით, მათ სუროგაცია მას შემდეგ აირჩიეს, რაც რობერტამ ჯანმრთელობის პრობლემების გამო ბავშვის გაჩენის შესაძლებლობა დაკარგა.
რობერტა და ფელიპე მარტინსები და ტყუპები. ფოტო: მოწოდებულია რობერტა და ფელიპე მარტინსების მიერ
მათ თქვეს, რომ World Center of Baby-ს პერსონალი თავდაპირველად მეგობრული და ყურადღებიანი იყო. თუმცა თებერვლის დასაწყისში, როცა ბავშვების წამოსაყვანად უკვე უკრაინაში იმყოფებოდნენ, მიხვდნენ, რომ რაღაც რიგზე ვერ იყო.
კოორდინატორმა ურჩია, საბოლოო გადახდა გაურკვეველი საბანკო პრობლემების გამო ნაღდი ფულით გაეკეთებინათ. წყვილმა მაინც ინვოისში მითითებული რეკვიზიტები გამოიყენა და 14 500 ევრო Wise-ის მეშვეობით, ორ ტრანშად, სააგენტოს First Horizon Bank-ის ანგარიშზე გადარიცხა.
წყვილისა და მარიას თქმით, ბავშვების დაბადებიდან რამდენიმე დღეში უნდა შეხვედროდნენ, რათა ხელი მოეწერათ დოკუმენტისთვის, რომელიც უკრაინის კანონმდებლობის შესაბამისად წყვილს ბავშვების საკუთარ შვილებად დარეგისტრირების უფლებას მისცემდა. სწორედ ამ დროს უნდა მიეღო მარიას დარჩენილი ანაზღაურება.
მაგრამ მშობიარობიდან 10 დღის შემდეგ შეხვედრა ჯერ კიდევ არ იყო ჩანიშნული. მარიას იანვრის ყოველთვიური ანაზღაურებაც არ ჰქონდა მიღებული. მან და წყვილმა პირდაპირი კომუნიკაცია დაიწყეს. მათმა კოორდინატორმა თქვა, რომ სააგენტოს ფინანსური კრიზისი ჰქონდა და თავადაც ორი თვე იყო ხელფასი არ აეღო. ჟურნალისტების შეტყობინებებს კოორდინატორმა არ უპასუხა.
რობერტამ და ფელიპემ Wise-ს თანხის უკან გაწვევა სთხოვეს, მაგრამ ჟურნალისტების მიერ მოპოვებული მიმოწერის მიხედვით, კომპანიამ მოთხოვნა ვერ შეასრულა მიმღები ბანკის რეაგირების არარსებობისა და მესამე მხარესთან დავის გამო. Wise-მა ჟურნალისტებს უთხრა, რომ სამართლებრივი შეზღუდვების გამო კონკრეტული მომხმარებლის საქმეზე კომენტარს ვერ გააკეთებდა. First Horizon Bank-მა კომენტარის თხოვნას არ უპასუხა.
საბოლოოდ, წყვილის თქმით, მათ ოჯახისგან 5 000 დოლარი ისესხეს და თანხა პირდაპირ მარიას გადაუხადეს. დარჩენილი დავალიანების დასაფარად კი ყოველთვიურად 1 000 დოლარის გადარიცხვაზე შეთანხმდნენ. მათ ერთ თვეზე მეტი გაატარეს უკრაინაში, რათა დოკუმენტები მოეწესრიგებინათ და ტყუპები ბრაზილიაში წაეყვანათ.
ახალშობილი ბავშვები. ფოტო: მოწოდებულია რობერტა და ფელიპე მარტინსების მიერ
ფელიპეს თქმით, მათ არ იცოდნენ, რომელ იურისდიქციაში უნდა შეეტანათ სამართლებრივი საჩივარი: კონტრაქტს ხელი უკრაინაში მოეწერა, თანხა კი აშშ-ში არსებულ ანგარიშზე გადაირიცხა.
„ჩვენ გვსურს დავიბრუნოთ ის ფული, რომელიც გადავიხადეთ და მან ვერ მიიღო. გვინდა, რომ მარიას სიტუაცია მოგვარდეს, მან მიიღოს თავისი თანხა, ყველაფერი გამოსწორდეს და კომპანიამ მის წინაშე არსებული დავალიანება დაფაროს“, – თქვა რობერტამ.
ტყუპების საძინებელი. ფოტო: მოწოდებულია რობერტა და ფელიპე მარტინსების მიერ
მშობლები, რომლებმაც ათობით ათასი დოლარი დაკარგეს
World Center of Baby-ს სხვა კლიენტებმა სამართლებრივი დავა დაიწყეს. დიდ ბრიტანეთში მცხოვრებმა ერთმა წყვილმა ფლორიდაში World Center Group Corp-ის წინააღმდეგ ხუთი მოთხოვნით შეიტანა სარჩელი, მათ შორის კონტრაქტის დარღვევისა და თაღლითობის ბრალდებით, და ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს.
წყვილმა სააგენტოს „ორმაგი VIP გარანტირებული სუროგაციის პროგრამისთვის“ 87 415 დოლარი გადაიხადა. სარჩელის მიხედვით, პროგრამას უნდა უზრუნველეყო სუროგატის შერჩევა, სამედიცინო კოორდინაცია და პროგრამის მართვა ორი ბავშვის დაბადებამდე, თუმცა მათ საბოლოოდ არაფერი მიუღიათ. სარჩელი სააგენტოს ადანაშაულებს იმაში, რომ მნიშვნელოვან გადახდებს იღებდა მაშინაც, როცა მისი ფინანსური და ოპერაციული მდგომარეობა უარესდებოდა.
სააგენტოსა და მის წარმომადგენლებს საპასუხო პოზიცია სასამართლოში არ წარუდგენიათ; ოქტომბერში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების სხდომაა ჩანიშნული. ნატოჩიმ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო სარჩელში გაჟღერებული ბრალდებები „დადგენილ ფაქტად არ უნდა იქნას წარმოჩენილი“. World Center Group Corp-ის რეგისტრირებულმა პრეზიდენტმა იური სტარმა ჟურნალისტებს უთხრა, რომ მის პოზიციას იურიდიული წარმომადგენლები გამოხატავენ და საქმის არსზე პრესის მეშვეობით კამათს მიზანშეწონილად არ მიიჩნევს.
წყვილის თქმით, როცა სააგენტოს საკონტაქტო პირმა აცნობა, რომ მათი პროგრამა ვეღარ გაგრძელდებოდა, თანხის დაბრუნება მოითხოვეს, მაგრამ პასუხად მიიღეს, რომ კომპანიის ანგარიშზე მხოლოდ 450 ევრო იყო დარჩენილი.
„ვერც კი წარმომიდგენია, რა მდგომარეობაში არიან ის დაუცველი ქალები, რომლებსაც სხვისი შვილის ტარებისთვის ანაზღაურება არ მიუღიათ და ის მომავალი მშობლები, რომლებიც ოჯახის შექმნის გზას დაადგნენ. მათ გამო გული გვიკვდება.“
კალიფორნიაში მცხოვრებმა ჯენიფერ რასტეგარიმ და მისმა მეუღლემ, ჰექტორ ბაროსიომ, სააგენტოს 100 000 დოლარზე მეტი გადაუხადეს „ულიმიტო ორმაგი“ პაკეტისთვის, რომელიც ბავშვის გასაჩენად მრავალჯერადი მცდელობის შესაძლებლობას იძლეოდა.
ჯენიფერ რასტეგარი და ჰექტორ ბაროსიო. ფოტო: ჯენიფერ რასტეგარი და ჰექტორ ბაროსიო მშობლებად გახდომას World Center of Baby-ს (ბავშვის მსოფლიო ცენტრის) დახმარებით იმედოვნებდნენ.
მათ სუროგაციისთვის მექსიკა აირჩიეს, რადგან ის კალიფორნიაში მდებარე სახლთან ახლოსაა, ჰექტორი კი აშშ-ისა და მექსიკის ორმაგი მოქალაქეა. წყვილის თქმით, სააგენტო თვეების განმავლობაში აჭიანურებდა პროცესს და სხვადასხვა მიზეზს ასახელებდა, სანამ მათ თანხის დაბრუნება არ მოითხოვეს. OCCRP-სთვის მიწოდებულმა წერილებმა და დოკუმენტებმა დაადასტურა როგორც გადახდები, ისე პროცესით გამოწვეული მათი უკმაყოფილება.
2024 წლის ოქტომბერში მალვინა ჯონასის ხელმოწერით გაგზავნილ წერილში სააგენტომ მათ მხოლოდ 22 000 დოლარის დაბრუნება შესთავაზა. მოგვიანებით World Center of Baby-მ 90 000 დოლარის დაბრუნება კონფიდენციალური მორიგების სანაცვლოდ შესთავაზა და სთხოვა, წაეშალათ საკუთარ გამოცდილებაზე გამოქვეყნებული უარყოფითი კომენტარები. წყვილი სრულ თანხას ითხოვდა. ახლა ისინი საქმეს მექსიკაში ადგილობრივი ადვოკატის მეშვეობით აგრძელებენ.
ვინ იდგა World Center of Baby-ს უკან?
დაზარალებულები პასუხებსა და სამართალს ეძებენ, თუმცა ჟურნალისტებმა აღმოაჩინეს, რომ სააგენტოს კორპორაციული სტრუქტურა იმდენად გაუმჭვირვალეა, რომ მისი მფლობელებისა და პასუხისმგებელი პირების დადგენაც რთულია.
World Center of Baby-მ კლიენტებს გაკოტრების შესახებ აცნობა, თუმცა ჟურნალისტებმა ვერ მოიპოვეს ფინანსური ჩანაწერები, რომლებიც სააგენტოს კრახის მიზეზებს ახსნიდა. უფრო მეტიც, ფედერალური სასამართლოს ჩანაწერებში არ იძებნებოდა World Center Group Corp-ის მიერ გაკოტრების განაცხადი. ფლორიდის რეესტრში კომპანია კვლავ „აქტიურად“ იყო მითითებული და საკონტაქტო მისამართად სანქტ-პეტერბურგში არსებული მასობრივი რეგისტრაციის მისამართი ჰქონდა, რომელსაც ათიათასობით კომპანია იყენებს.
სააგენტოს ვებსაიტიც კვლავ მუშაობდა და ბანერზე ეწერა, რომ კომპანია ახალ კლიენტებს აღარ იღებდა, რადგან „სრულად იყო ფოკუსირებული არსებული პროგრამების შესრულებასა და დასრულებაზე“. ამავე დროს, ონლაინ მითითებულ ტელეფონის ნომრებზე დაკავშირება აღარ ხერხდებოდა, ხოლო მოქმედ კლიენტებს გაკოტრების პროცესის ან შემდეგი ნაბიჯების შესახებ დამატებითი ინფორმაცია აღარ მიუღიათ.
მაისში სააგენტოს ვებსაიტზე მცირე ხნით კონტროლი უცნობმა ჰაკერებმა მოიპოვეს და კომპანიის საქმიანობის გამჟღავნებით იმუქრებოდნენ, თუმცა დამატებითი დეტალები არ გამოუქვეყნებიათ.
გატეხილი მთავარი გვერდი Internet Archive-დან
კვიპროსის რესპუბლიკაში, სადაც კომერციული სუროგაცია არალეგალურია, ლიმასოლის პოლიციამ დაადასტურა World Center of Baby-სთან დაკავშირებულ ბრალდებებზე მიმდინარე გამოძიება. მათ შორისაა ისეთი პრაქტიკის რეკლამირება, როგორიცაა ემბრიონების სქესის შერჩევა და სუროგატში მრავალი ემბრიონის გადატანა. გამოძიება 2025 წელს დაიწყო და ჯერჯერობით ბრალი არავისთვის წაუყენებიათ. პოლიციამ ასევე განაცხადა, რომ კვიპროსში სააგენტოს სახელით რეგისტრირებული კომპანია არ არსებობს და ოფისები ვერ იპოვეს სააგენტოს მიერ მითითებულ ორ მისამართზე.
სააგენტოს ვებსაიტის ადრინდელ ვერსიებში ვლადისლავ ნატოჩი დამფუძნებლად და მმართველ დირექტორად იყო მითითებული. World Center of Baby-ს სავაჭრო ნიშნებიც აშშ-სა და ევროკავშირში მის სახელზეა რეგისტრირებული. თუმცა ნატოჩი World Center Group Corp-ის ფლორიდის კორპორაციულ ჩანაწერებში არ ფიგურირებს.
უკრაინელი ბიზნესმენი ვლადისლავ ნატოჩი, რომელიც ადრე სააგენტოს ვებსაიტზე ფიგურირებდა როგორც დამფუძნებელი და მმართველი დირექტორი
ნატოჩიმ ჟურნალისტებს უთხრა, რომ World Center of Baby-მ „მძიმე ფინანსური და ოპერაციული კრიზისი განიცადა“ და რაიმე სახის დანაშაული უარყო. „ვალები და შეუსრულებელი ვალდებულებები, თავისთავად, არ წარმოადგენს თაღლითობას ან დანაშაულებრივ განზრახვას“, – თქვა მან. ნატოჩის განცხადებით, World Center of Baby შვიდ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ფუნქციონირებდა და ბრენდთან ასოცირებული პროგრამებით 350-ზე მეტი ბავშვი დაიბადა. მისი თქმით, კომპანიის ისტორიის მხოლოდ კრიზისის პერიოდამდე დაყვანა არასრულ სურათს ქმნის.
მან არ უპასუხა ჟურნალისტების კითხვებს სააგენტოში მისი კონკრეტული როლის, ფინანსური კრახის მიზეზის ან იმის შესახებ, თუ რატომ შეწყდა კლიენტებთან და სუროგატებთან კომუნიკაცია. „მიმდინარე სამართლებრივი საკითხების გათვალისწინებით, მე საჯაროდ არ გავაკეთებ კომენტარს ცალკეულ შემთხვევებზე, ფინანსურ ტრანზაქციებზე, სამედიცინო საკითხებზე ან შესაბამისი იურიდიული პირების შიდა სტრუქტურებზე“, – განაცხადა მან.
ფლორიდაში რეგისტრირებული World Center Group Corp-ის პრეზიდენტად მითითებულმა ამერიკის მოქალაქე იური სტარმა ჟურნალისტებს უთხრა, რომ ის მხოლოდ კონსულტანტად დაიქირავეს კომპანიის დასარეგისტრირებლად და მის ფაქტობრივ საქმიანობაზე არაფერი იცოდა. მისი თქმით, ის არ ყოფილა აქციონერი, ინვესტორი ან ბენეფიციარი.
სტარის თქმით, ნატოჩიმ სთხოვა გაეხსნა World Center Group Corp-ის საბანკო ანგარიშები, რის შემდეგაც ანგარიშებზე წვდომა ნატოჩის გადასცა. სტარი ამბობს, რომ ნატოჩი თავად ახორციელებდა საბანკო ტრანზაქციებს ან სხვა თანამშრომლებს აძლევდა დავალებას. ნატოჩიმ სტარის როლთან დაკავშირებულ კითხვებს არ უპასუხა.
ჟურნალისტებმა ვერ შეძლეს დაკავშირება კომპანიის დირექტორად მითითებულ მალვინა ჯონასთან. მისი ხელმოწერა იყო იმ ელექტრონულ წერილზე, რომლითაც სააგენტომ კლიენტებს გაკოტრების შესახებ აცნობა. ორმა ყოფილმა თანამშრომელმა თქვა, რომ ჯონასს არასოდეს შეხვედრიან და არც უსაუბრიათ; ერთ-ერთი მათგანის თქმით, მისი ხელმოწერა ავტომატიზებული იყო. ჟურნალისტებმა ასევე დაადგინეს, რომ ჯონასის ციფრულ ხელმოწერასთან დაკავშირებული IP მისამართები მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილიდან მოდიოდა.
World Center of Baby-ს მთავარმა ოპერაციულმა დირექტორმა, უკრაინელმა დანიელ ეპშტეინმა, განაცხადა, რომ თანამდებობის მიუხედავად კომპანიის საბანკო ანგარიშებზე წვდომა არ ჰქონდა და ფინანსურ გადაწყვეტილებებს არ იღებდა.
დანიელ ეპშტეინის LinkedIn გვერდი. ფოტო: სქრინშოტი/LinkedIn/daniel-epshtein-558149216]
ეპშტეინის თქმით, ის კოორდინატორებისა და კურატორების გუნდს მართავდა, პარტნიორ კლინიკებთან და სერვისის მიმწოდებლებთან ურთიერთობას ინარჩუნებდა და ფინანსურ დეპარტამენტს ოპერაციულ ხარჯებზე მოთხოვნებს უგზავნიდა. „მე გამოვხატე შეშფოთება, როდესაც ნათელი გახდა, რომ გადახდები პარტნიორებისთვის, სუროგატებისთვის და სერვისის მიმწოდებლებისთვის არ ხორციელდებოდა, მაგრამ ეს გადაწყვეტილებები ჩემს უფლებამოსილებაში არ შედიოდა“ – თქვა მან.
რა მოუვიდა კლიენტების ემბრიონებს?
World Center of Baby-ს კრახის შემდეგ კიდევ ერთი კითხვა დარჩა: რა ბედი ეწია სააგენტოსთან დაკავშირებულ კლინიკებში შენახულ ემბრიონებსა და სხვა გენეტიკურ მასალას.
ერთმა ყოფილმა კლიენტმა ჟურნალისტებს უთხრა, რომ მას სხვა სააგენტო დაუკავშირდა და აცნობა, რომ მისი გენეტიკური მასალა უსაფრთხოდ ინახებოდა. სანაცვლოდ შესთავაზეს ახალი სუროგაციის პროგრამა ათიათასობით ევროდ.
2026 წლის ივნისში ერთ-ერთმა წყვილმა, რომელსაც ემბრიონები კიევის „ალისას კლინიკაში“ ჰქონდა შენახული, Blue Oak Fertility-ის წარმომადგენლისგან მიიღო წერილი. სააგენტო აცხადებდა, რომ ბიომასალა „უსაფრთხოდ და კრიოკონსერვირებულ მდგომარეობაში“ იყო და კლიენტებს სპეციალურ პროგრამას სთავაზობდა ოჯახის გაფართოებისთვის. წერილში მომსახურების ფასად 41 000 ევრო იყო მითითებული; Blue Oak-მა ჟურნალისტებს უთხრა, რომ ეს მათ რეალურ ფასებს არ შეესაბამებოდა და პროგრამები 46 000 ან 49 000 ევროდ იყო შეთავაზებული.
Blue Oak-ის თქმით, World Center of Baby-ს კიევის კლინიკის ყოფილმა დირექტორმა ბიოლოგიური მასალა ახალ უსაფრთხო საცავში გადაიტანა. კიევის „ალისას კლინიკის“ დირექტორის ყოფილმა მოვალეობის შემსრულებელმა ირინა მირონოვამ კი თქვა, რომ იქ ადრე შენახული გენეტიკური მასალის კრიოკონსერვაციას პირადად აფინანსებდა, თუმცა არ იცოდა, რამდენ ხანს შეძლებდა ამის გაგრძელებას. მირონოვამ განაცხადა, რომ Blue Oak Fertility-ის შესახებ არ სმენოდა.
ჟურნალისტებმა World Center of Baby-სა და Blue Oak Fertility-ის პერსონალს შორის გადაფარვები აღმოაჩინეს. ერთ-ერთ მომავალ მშობელს Blue Oak-ის სახელით წერილი დანიელ ეპშტეინმა გაუგზავნა. World Center of Baby-ს რეგისტრირებული პრეზიდენტი იური სტარი კი Blue Oak Fertility-ის ვებსაიტის დომენის რეგისტრატორად არის მითითებული.
Blue Oak-ის ვებსაიტზე წერია, რომ სააგენტო აშშ-შია დაფუძნებული, ხოლო მისი საერთაშორისო სუროგაციის პროგრამები 200 000 დოლარამდე ღირს. ჟურნალისტებმა ფლორიდაში Blue Oak Fertility-ის სახელით რეგისტრირებული იურიდიული პირი ვერ იპოვეს.
საერთაშორისო სუროგაციის პროგრამები, ღირებულება 200 000 დოლარამდე. ფოტო: სქრინშოტი/blueoakfertility.com]
სტარმა თქვა, რომ Blue Oak-ის დომენის რეგისტრაციაზე კონსულტანტად მუშაობდა და არ ჰქონდა ინფორმაცია Blue Oak Fertility-სა და Alice Clinic-ს შორის პარტნიორობის შესახებ. მან სააგენტო World Center of Baby-სგან დამოუკიდებელ მესამე მხარედ აღწერა.
ეპშტეინის თქმით, მან Blue Oak Fertility-სთან მუშაობა მას შემდეგ დაიწყო, რაც World Center of Baby-ს კლიენტების ბიომასალა „ფაქტობრივად მიტოვებული“ დარჩა. მისი თქმით, მიზანი იყო ადამიანების ინფორმირება და მათი მასალის უსაფრთხოდ შენახვა. მან განაცხადა, რომ Blue Oak-სა და World Center of Baby-ს შორის კორპორაციული ან ფინანსური კავშირი არ არსებობს.
Blue Oak Fertility-მ ასევე განაცხადა, რომ World Center of Baby-სთან კორპორაციული, ფინანსური ან ოპერაციული კავშირი არ აქვს და World Center of Baby-ს კრახის საპასუხოდ არ შექმნილა. კომპანიამ ჟურნალისტებს კორპორაციული სარეგისტრაციო დოკუმენტების გაგზავნა შესთავაზა მისი ისტორიის დასადასტურებლად, თუმცა განმეორებითი მოთხოვნების მიუხედავად დოკუმენტები არ მიაწოდა. ჟურნალისტებმა ასევე ვერ იპოვეს Blue Oak Fertility-ის სახელით რეგისტრირებული ბრენდები ან სავაჭრო ნიშნები ინტელექტუალური საკუთრების მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემთა ბაზაში.
ყველაზე შემაშფოთებელი გამოცდილება ერთ ყოფილ კლიენტს ჰქონდა. მისი თქმით, ერთადერთი ქალიშვილის დაბადებიდან ოთხი წლის შემდეგ ოჯახმა დარჩენილი ემბრიონების განადგურება გადაწყვიტა, შესაბამის თანხმობას ხელი მოაწერა და ჩათვალა, რომ მასალა განადგურდა.
მოგვიანებით მათ ახალი კომპანიისგან წერილი მიიღეს, რომელიც იმავე ემბრიონების გამოყენებით ახალი სუროგაციის პროგრამას სთავაზობდა. „ჩვენ შოკირებული, დაბნეული და განაწყენებული ვართ, რადგან არ ვიცით, ემბრიონები რეალურად განადგურდა თუ მიჰყიდეს კომპანიას სხვაგან გამოსაყენებლად“, — უთხრა ყოფილმა კლიენტმა ჟურნალისტებს. Blue Oak-მა მის კონკრეტულ შემთხვევაზე კომენტარის თხოვნას არ უპასუხა.
როცა კერძო შეთანხმება იშლება
World Center of Baby-ს ამბავში თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი ურთიერთობა საზღვრებს კვეთს: სუროგატი შეიძლება ერთ ქვეყანაში ცხოვრობდეს და მეორეში იმშობიაროს; მშობლები მესამე ქვეყანაში იყვნენ; კლინიკა, სააგენტო და საბანკო ანგარიში კი სხვა იურისდიქციებში მდებარეობდეს.
სანამ სააგენტო მუშაობს, ეს სისტემა შეიძლება ერთიან მომსახურებად გამოიყურებოდეს. მისი დაშლის შემდეგ კი ერთმანეთისგან განცალკევებით ჩნდება კითხვები ანაზღაურებაზე, სამედიცინო პასუხისმგებლობაზე, მშობლობის დოკუმენტებზე, გენეტიკურ მასალასა და იმაზე, თუ ვინ უნდა აგოს პასუხი.
World Center of Baby-ს ყოფილი კლიენტები და სუროგატი ქალები ამ კითხვებზე პასუხებს დღემდე ეძებენ.
დამატებითი წვლილი: მმართველობის მონიტორინგის ცენტრი (GMC), Finance Uncovered და Cyprus Investigative Reporting Network (CIReN).
ფლანგვის დეტექტორი 