ძირითად შინაარსზე გადასვლა

შემცირდა თუ არა რეალურად სიღარიბე საქართველოში?

2026 წლის 16 ნოემბერს, ბიზნესასოციაციის კონფერენციაზე, ირაკლი კობახიძემ ეკონომიკური ზრდის სარგებელი სიღარიბის შემცირებით ახსნა. პრემიერის განცხადებით, 2020 წლის შემდეგ სიღარიბის მაჩვენებელი სამჯერ, 21.3%-დან 7.1%-მდე შემცირდა. ეს მისთვის მოსახლეობის ცხოვრების დონის გაუმჯობესების ერთ-ერთი საუკეთესო დასტურია.

რიცხვები სწორია. თუმცა მათ მიღმა რჩება ერთი კითხვა: რამდენად მდგრადია მიღწეული შედეგი, როცა მისი ერთ-ერთი მთავარი საყრდენი - სოციალური დახმარებები - მცირდება?

კობახიძის მიერ დასახელებული 7.1% 2025 წლის მდგომარეობას აღწერს. მაშინ ჯერ კიდევ მოქმედებდა საზოგადოებრივი სამუშაოების 300-ლარიანი პროგრამა, საარსებო შემწეობას კი გაცილებით მეტი ადამიანი იღებდა, ვიდრე დღეს. 2026 წელს ორივე მიმართულებით მნიშვნელოვანი ცვლილება მოხდა.

რას გვეუბნება შემცირებული მაჩვენებელი

საქსტატის მონაცემებით, აბსოლუტური სიღარიბე მართლაც მნიშვნელოვნად შემცირდა. 2020 წელი პანდემიის გამო განსაკუთრებით მძიმე საბაზისო პერიოდია, თუმცა კლება არც ამ გარემოებით აიხსნება: პანდემიამდელ 2019 წელს სიღარიბის მაჩვენებელი 19.5% იყო. შესაბამისად, საგრძნობი გაუმჯობესება რეალურია.

აბსოლუტური სიღარიბე მოხმარებით იზომება: ითვლება, რამდენი ადამიანი ცხოვრობს ოჯახში, რომლის მოხმარებაც განსაზღვრულ ზღვარს ვერ აღწევს. ამ ზღვრის გადალახვა ოჯახისთვის მნიშვნელოვანია და ის ყოველდღიური საჭიროებების დაკმაყოფილების მეტ შესაძლებლობას ნიშნავს. თუმცა მხოლოდ ეს ამბავი ვერ გვიჩვენებს, რამდენად შორს წავიდა ოჯახი სიღარიბის ზღვარს მიღმა და რამდენად დაცულია უკან დაბრუნებისგან.

მნიშვნელოვანია ისიც, რის ხარჯზე შემცირდა სიღარიბე: ოჯახებს დასაქმებიდან მიღებული შემოსავალიგაეზარდათ თუ სახელმწიფო დახმარება? ორივე მათ ყოველდღიურ მდგომარეობას აუმჯობესებს. თუმცა, თუოჯახმა სიღარიბის ზღვარი დახმარების ზრდის ხარჯზე გადალახა და სხვა შემოსავალი არ გაზრდია, ამდახმარების შემცირებამ შესაძლოა ის კვლავ ზღვარს ქვემოთ დააბრუნოს.

რამდენად შეამცირა სიღარიბე სახელმწიფო დახმარებამ?

სოციალური პროგრამების გაფართოება ამ ამბის მნიშვნელოვანი ნაწილია. PMC კვლევითი ცენტრის შეფასებით, 2020–2023 წლებში აბსოლუტური სიღარიბის შემცირება ძირითადად საარსებო შემწეობის მიმღებთა რაოდენობის ზრდასა და საზოგადოებრივი სამუშაოების პროგრამას უკავშირდებოდა.

კვლევა დახმარებაზე დამოკიდებულების მასშტაბსაც აჩვენებს: 2019–2023 წლებში ყველაზე დაბალშემოსავლიანი ოჯახების მეხუთედის შემოსავლის საშუალოდ 58% სოციალურ ტრანსფერებზე მოდიოდა. ეს კატეგორია პენსიებსაც მოიცავს; მხოლოდ საარსებო შემწეობაზე არ არის საუბარი. ამ ოჯახების ბიუჯეტში სახელმწიფოს გაცილებით დიდი წონა ჰქონდა, ვიდრე დასაქმებიდან მიღებულ შემოსავალს.

დახმარების მოცულობაც გაიზარდა. 2023 წლის ივლისიდან შესაბამისი სოციალური ქულის მქონე ოჯახებში თითოეულ 16 წლამდე ბავშვზე ყოველთვიური გასაცემელი 200 ლარი გახდა. საზოგადოებრივ სამუშაოებში ჩართულ ადამიანს კი საარსებო შემწეობასთან ერთად, სრული განაკვეთის შემთხვევაში, დამატებით 300 ლარი ეძლეოდა. პროგრამა ოჯახის დახმარების ოთხი წლით შენარჩუნებასაც ითვალისწინებდა.

ეს ოჯახებისთვის ხელშესახები შემოსავალი იყო. ბიუჯეტის ანგარიშით, 2025 წელს სოციალურად დაუცველი ოჯახების ფულად დახმარებაზე 855.4 მილიონი ლარი დაიხარჯა. ამ მასშტაბის მხარდაჭერას სიღარიბის შემცირება ნამდვილად შეუძლია. საკითხავია, რამდენად შექმნა მან პირობები, რომ შრომისუნარიან ბენეფიციარებს შემდგომში საკმარისი შემოსავალი დასაქმებით მიეღოთ.

სწორედ აქ ჩანს პოლიტიკის სუსტი მხარე. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის 2025 წლის საქმიანობის ანგარიშში შეჯამებული აუდიტის მიხედვით, 2025 წლის 30 ივნისისთვის დასაქმების სტიმულირების რეფორმის უშუალო სამიზნე ჯგუფის მხოლოდ 13%, დაახლოებით 33 ათასი პირი, ჩაერთო ფორმალურ შრომის ბაზარზე.

აუდიტი სამინისტროს სოციალური დახმარებიდან დასაქმებაზე გადასვლის გრძელვადიანი პოლიტიკისა და სამოქმედო გეგმის შემუშავებას ურჩევს. ასეთი მექანიზმის გარეშე დახმარება ოჯახს მიმდინარე სირთულეებს უმსუბუქებს, თუმცა მისი ფინანსური დამოუკიდებლობა შეიძლება კვლავ მიუღწეველი დარჩეს.

აქვე აღსანიშნავია, რომ დახმარების მიმღები ყველა ადამიანი დასაქმებას ვერ შეძლებს: მათ შორის არიანბავშვები და ადამიანები, რომლებსაც ასაკი ან ჯანმრთელობა მუშაობის საშუალებას არ აძლევს. ზოგი კიმუშაობს, თუმცა საკმარისი შემოსავალი არ აქვს. ამიტომ პროგრამის ეფექტიანობის შესაფასებლად მთავარია, რამდენად დაეხმარა ის შრომისუნარიან ბენეფიციარებს სტაბილური და საკმარისად ანაზღაურებადისამუშაოს პოვნაში.

ეკონომიკა იზრდება სამუშაოს პოვნა კვლავ რთულია

სამართლიანობისთვის უნდა ითქვას, რომ სოციალური დახმარებები სიღარიბის კლების ერთადერთი წყარო არ ყოფილა. მსოფლიო ბანკი გაუმჯობესებას რეალური ხელფასების მატებას, პენსიების ზრდასა და სოციალური დაცვის გაფართოებას უკავშირებს. თუმცა ამავე შეფასებაში ნათლად ჩანს, რატომ არის შედეგის შენარჩუნება რთული.

მსოფლიო ბანკის 2026 წლის ოქტომბრის მიმოხილვით, წლის პირველ ნახევარში საქართველოს ეკონომიკა7.9%-ით გაიზარდა, თუმცა სამუშაოს პოვნა ბევრისთვის კვლავ რთული აღმოჩნდა,  განსაკუთრებით კი დაბალიკვალიფიკაციის მქონე ადამიანებისთვის. მეორე კვარტალში უმუშევრობა 13.8% იყო, რაც, ბანკის შეფასებით, 2024 წლის შემდეგ არსებითად არ შეცვლილა. ამასთან, წინა წლის იმავე პერიოდთან შედარებით შემცირდასამუშაო ასაკის იმ ადამიანების წილი, რომლებიც მუშაობენ ან სამსახურს აქტიურად ეძებენ.

შესაბამისად, მთლიანი ეკონომიკის ზრდა ავტომატურად არ ქმნის სამუშაოს იმ ადამიანისთვის, ვისაც ბაზარზე მოთხოვნილი უნარები აკლია ან დასაქმების შესაძლებლობებთან შეზღუდული წვდომა აქვს. შესაბამისად, ეკონომიკის კარგი შედეგი შეიძლება დახმარებაზე მყოფი ოჯახის საკუთარ შემოსავალში სუსტად აისახოს.

ფასების ზრდა მდგომარეობას კიდევ უფრო ართულებს. მსოფლიო ბანკი მიუთითებს, რომ საკვებისა და ენერგიის გაძვირება ღარიბი და სიღარიბის ზღვართან ახლოს მყოფი ოჯახების მიღწეულ გაუმჯობესებას საფრთხეს უქმნის. თუ შემოსავალი ხარჯებს ვერ ეწევა, ადრე საკმარისი დახმარებაც ნაკლებ საჭიროებას ფარავს.

შემცირებული დახმარების შემდეგ

ახლა სახელმწიფო მხარდაჭერის ნაწილი მცირდება. სოციალური მომსახურების სააგენტოს გამოქვეყნებული სტატისტიკით, რომელსაც BM.GE აჯამებს, საარსებო შემწეობის მიმღებთა რაოდენობა 2026 წლის იანვრის დაახლოებით 710 ათასიდან ოქტომბერში 518 ათასამდე ჩამოვიდა. კლება დაახლოებით 27%-ია. ეს ორი თვის მონაცემებს შორის სხვაობაა და არა დახმარების შეწყვეტის ყველა ინდივიდუალური შემთხვევის ჯამი.

საზოგადოებრივი სამუშაოების პროგრამაც გაუქმდა. მაისში კობახიძემ მას უსარგებლო უწოდა და დასაქმება ფიქტიურად შეაფასა. პროგრამის ასეთი შეფასება მის ბენეფიციართა შემოსავლის საკითხს ვერ წყვეტს: გაუქმებული გასაცემელის ნაცვლად ოჯახს სხვა შემოსავალი სჭირდება, თუ მანამდე ამ ფულით აუცილებელ ხარჯებს ფარავდა.

შემწეობის მიმღებთა შემცირება თავისთავად არც გაღარიბებას ადასტურებს და არც გამდიდრებას. ზოგ ოჯახს შესაძლოა დახმარება აღარ სჭირდებოდეს; სხვას მისი დაკარგვით საერთო შემოსავალი უმცირდებოდეს. ამ განსხვავებას მხოლოდ ბაზიდან ამოღებულთა რაოდენობით ვერ დავინახავთ.

თუ დაკარგული დახმარება შრომითმა ან სხვა შემოსავალმა ვერ ჩაანაცვლა, სიღარიბის ზრდის რისკი რეალურია. რამდენად მასშტაბური იქნება ეს რისკი, ჯერ არ ვიცით. 2026 წლის წლიური მაჩვენებელი 2027 წელს არის მოსალოდნელი; მხოლოდ ისიც ვერ გვეტყვის, ცვლილების რა ნაწილი გამოიწვია დახმარების შეკვეცამ. ამისთვის უშუალოდ იმ ოჯახების მდგომარეობის შეფასებაა საჭირო, რომლებსაც მხარდაჭერა შეუმცირდათ.

არაეფექტიანი პროგრამის შენარჩუნება მხოლოდ სიღარიბის სტატისტიკის დასაცავად გამართლებული ვერ იქნება. ბიუჯეტისთვისაც მნიშვნელოვანია, რას აღწევს დახარჯული ფული. თუმცა დასაქმების ხელშეწყობის პროგრამის გაუქმება წარმატებული რეფორმა მაშინ იქნება, თუ შრომისუნარიან ადამიანებს საკმარისი შემოსავლის მიღების უკეთესი შესაძლებლობა ექნებათ. დახმარების შემცირება ამ შედეგს თავისთავად არ ქმნის.

ამიტომ კობახიძის განცხადების პრობლემა რიცხვების სიზუსტეზე უფრო ფართოა. მთავრობას შეუძლია სამართლიანად მიუთითოს სიღარიბის მნიშვნელოვან კლებაზე. მაგრამ ამ კლების მოსახლეობის მყარ ეკონომიკურ გაძლიერებად წარმოჩენას მეტი მტკიცებულება სჭირდება - განსაკუთრებით მაშინ, როცა სახელმწიფო თავად ამცირებს იმ მხარდაჭერას, რომელმაც შედეგში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა. სიღარიბის შემცირების ყველაზე დამაჯერებელი დასტური იქნება ის, თუ რამდენმა ოჯახმა შეძლო მიღწეული მდგომარეობის შენარჩუნება დახმარების შემცირების შემდეგ.